Keywords
April War
Royal Yugoslav Army
Royal Italian Army
Zeta Division
Centauro Division, Albania
How to Cite
Abstract
This article, based on Italian archival material, reconstructs the battles between the Yugoslav and Italian armies that took place in April 1941 for Shkodër. The Yugoslav Zeta Division was the only major unit of the Yugoslav army that successfully went on the offensive. The war plans of the Kingdom of Yugoslavia envisaged an offensive against the Italian forces in Albania and a connection with the Greek army. The Italian defense was organized without a preliminary plan. The front near Shkodër was geographically demanding and suitable for defense. The attack of the Zeta Division began on April 8, 1941 and proceeded gradually, and the Italian commanders only later decided to actively defend Shkodër. The Zeta Division also tried to land across the lake. The first Italian defense line was near the state border and was breached on April 9, 1941. A day later, the Italian forces organized the main defense on the Proni Banush river. The Zeta Division tried several times to attack the main defensive line, but was repulsed with heavy losses, so it went on the defensive. On April 14, 1941, the Zeta Division received an order to start armistice talks. On April 15, 1941, the Italian forces received an order to carry out a breakthrough towards Montenegro, but they were stopped when carrying out a tank attack on the organized Yugoslav defense. The Zeta Division suffered heavy losses in these battles, and the Italian forces also lost several tanks and a large number of men. A day later, due to the disintegration of the Yugoslav army, Italian forces quickly penetrated across the state border. The commander of the Centauro Division, with the exception of the last day, successfully used tanks, the Yugoslav forces were not prepared for anti-tank combat.
References
ACS 4259 – Archivio Centrale dello Stato (ACS), fond Graziani Rodolfo 1903–1955 (fond 4259).
ACS 4539 – ACS, fond T 821 (4539).
ACS 287 – ACS, fond Real casa 1829–1951/UPAC (287).
AJ 103 – Arhiv Jugoslavije (AJ), fond Emigrantska vlada Kraljevine Jugoslavije (103).
AJ 372 – AJ, fond Poslanstvo Kraljevine Jugoslavije u Vatikanu (372).
Aljančič, Zdenko (1922): Vojna geografija, opšti pregled Balkanskog poluostrva, Bugarska, Grčka i Albanija. Beograd, Štamparija Budučnost.
Amé, Cesare (2011 [1954]): Guerra segreta in Italia 1940–1943. Milano, Edizioni Bietti.
AUSSME N1-11 – Archivio Ufficio Storico Stato Maggiore dell’Esercito (AUSSME), fond Diari storici Seconda Guerra Mondiale (N1-11).
AUSSME L10 – AUSSME, fond S.M.R.E. - vari uffici (L10).
AUSSME H3 – AUSSME, fond Servizio informazioni militari - 2a Guerra Mondiale (H3).
AUSSME H6 – AUSSME, fond Piani operativi (H6).
AUSMM MDS-RTSO 3a – Archivio Ufficio Storico della Marina Militare, fond Uf. Maristat M.D.S./ufficio R.T.S.O.3a (MDS-RTSO 3a).
Barker, Elisabeth (1976): Britanska politika na Balkanu u II. svjetskom ratu. Zagreb, Globus.
Biagini, Antonello & Fernando Frattolillo (1983): Verbali delle riunioni tenuti dal Capo di SM Generale, 1° gennaio 1941–31 dicembre 1941, II. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Biagini, Antonello & Fernando Frattolillo (1989a): Diario storico del Comando Supremo, volume III. (1. 1. 1941–30. 4. 1941), tomo II. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Biagini, Antonello & Fernando Frattolillo (1989b): Diario storico del Comando Supremo, volume III. (1. 1. 1941–30. 4. 1941), tomo I. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Bocca, Giorgio (1969): Storia d’Italia nella guerra fascista 1940–1943. Bari, Editori Laterza.
Bottai, Giuseppe (2006 [1982]): Diario 1935–1944. Milano, Biblioteca Universale Rizzoli.
Bizjak, Matjaž (2016): Italijanski obrambni načrti proti Kraljevini SHS/Kraljevini Jugoslaviji in gradnja utrjenega obrambnega pasu na italijanski vzhodni meji (Rateče–Reka), 1927–1941 (doktorska disertacija). Koper, Univerza na Primorskem.
Borić, Nikola (1953): Tenkovske jedinice u otstupanju u sastavu pešadijskih jedinica. Vojno delo, VII, 2, 17–23.
Božič, Ivan & Milan Knežević (1955): Osnovi Vojne geografije – susedne zemlje. Beograd, Vojno delo.
Canevari, Emilio (1949): La Guerra Italiana, retroscena della disfatta. Studi politici, 96, 16. 7. 1949.
Cappellano, Filippo & Nicola Pignato (2002a): Gli autoveicoli da combattimento dell’Esercito Italiano, dalle origini fino al 1939. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Cappellano, Filippo & Nicola Pignato (2002b): Gli autoveicoli da combattimento dell’Esercito Italiano, 1940–1945. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Cavallero, Ugo (1984 [1948]): Diario 1940–1943. Roma, Ciarrapico editore.
Cecini, Giovanni (2019): I generali di Mussolini. Roma, Newton Compton editori.
Center of Military History United States Army (2006 [1953]): The German Campaign in the Balkans. London, Lightning Source Inc.
Ceva, Lucio (1981): Le Forze Armate. Torino, Utet.
Coltrinali, Massimo (2001): Le immani perdite tra i soldati italiani. Rassegna, 1–2, 22.
Conti, Giuseppe (2009): Una guerra segreta, il Sim nel secondo conflitto mondiale. Bologna, Società editrice il Mulino.
Creveld, Martin (1973): Hitler’s Strategy 1940–1941, The Balkan Clue. London, Cambridge University Press.
Cronache (1940): Arresto su due fronti. Fronte – Giornale del soldato, 2, 52, 827–829.
Čerčil, Vinston (1964 [1950]): Drugi svetski rat, III. Beograd, Prosveta.
Čoh, Kladnik Mateja & Tomaž Kladnik (2021): Vojaške operacije jugoslovanske ter nemške vojske in njenih zaveznic med aprilsko vojno v Jugoslaviji. V: Podbersič, Renato & Matic Batič (ur.): Leto 1941 na Slovenskem: vojna in okupacija. Ljubljana, Študijski center za narodno spravo, 50–83.
Damjanović, Živan (1940): Borba na planinskom zemljištu. Glasnik rezervnih oficira i ratnika, 19, 10, 558–565.
Dulal, Francesco (1942): Armata del Po. Milano, La Zincografica.
Faldella, Emilio (1960): L’Italia e la Seconda guerra mondiale. Bologna, Cappelli editore.
Ferrara, Orazio (2020): La Regia nei cieli della Jugoslavia. Roma, IBN Editore.
Fischer, Bernd (1999): Albania at War 1939–1945. West Lafayette, Purdue University Press.
Folić, Milutin (1986): Delatnost Italijanskih i Nemačkih obaveštajnih službi na Kosovu 1941 – 1945 godine. Horizonti Istorije, 9–10, 157–164.
Franzinelli, Mimmo (2009): Guerra di spie, i servizi segreti fascisti, nazisti e alleati 1939–1943. Milano, Arnoldo Mondadori Editore S. p. A.
Generalstabe des Heeres (1942): Ein Überblick über die Operationen des jugoslawischen Herres im April 1941 (I.). Militär-wissenschaftliche Rundschau, 3, 276–288.
Generalstabe des Heeres (1943): Ein Überblick über die Operation des jugoslawischen Heeres im April 1941 (II.). Militär-wissenschaftliche Rundschau, 4, 387–399.
Grujić, Zlatomir (1997): Avijacija Srbije i Jugoslavije 1901–1994. Beograd, Novinsko-izdavačka ustanova »Vojska«.
Grujić, Zlatomir (2016): Vazduhoplovstvo u aprilskom ratu 1941. Beograd, Udruženje penzionisanih vojnih letača i padobranaca Srbije.
Giusti, Maria & Elena Rossi (2011): Una guerra a parte. Bologna, Società editrice il Mulino.
Inkret, Franc (1955): PTO u našim uslovima. Beograd, Vojno izdavački zavod Vojno delo.
Jakovljević, Stevan (1980 [1952]): Velika zmeda. Ljubljana, Prešernova družba.
Jovanović, Živadin (1924): Vojna strategiska geografija Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i susedne države. Beograd, Štamparija Sv. Sava.
Kereković, Zlatko (1938): Služba veze. Zemun, Kereković.
Kladnik, Tomaž (2013): Podpolkovnik Ernest Peterlin. Studia Historica Slovenica, 13, 2–3, 569–583.
Komanda mornarice (1934): Reke i jezera u Jugoslaviji. Mornarički glasnik, 2, 6, 658–667.
Kostić, Miodrag (1990): Neki problemi protezanja i održavanja jugoslovensko-albanske državne granice. Bilten Generalštaba OS SFRJ, 22, 67, 5–18.
Kovač, Svetko (2017): Enigma i rat u Jugoslaviji, sukobi kriptologa i kriptoanalitičara i obaveštajnih i kontraobaveštajnih službi. Beograd, Medija centar »Odbrana«.
Kraigher, Metod (1993): Ustno izporočilo. Diktafonski zapis pri avtorju.
Krizman, Bogdan (1953): Hitlerov »Plan 25« protiv Jugoslavije. Zagreb, NIP.
Maksimović, Mladenko (1982): Borbena dejstva lake divizije na brdsko-planinskom i manevarskom zemljištu (majorski izpit). Osijek, Maksimović.
Marelič, A. Marcel (1938): Opšta ratna služba u slici. Beograd.
Marjanović, Radomir, Perišić, Dragoljub & Milan Žure (1989): Regionalna vojna geografija. Beograd, Savezni sekretarijat za narodnu odbranu.
Marković, Zvezdan (1995): Vojska Kraljevine Jugoslavije in utrjevanje zahodne meje na Slovenskem 1937–1941 (diplomska naloga). Ljubljana, Filozofska fakulteta.
Mihajlović, Dragoljub (1940): Odbrana od brzih i oklopnih jedinica. Glasnik rezervnih oficira i ratnika, 19, 3–4, 142–168.
Mikić, Vojislav (1998): Italijanska avijacija u Jugoslaviji 1941–1943. Beograd, Vojno-istorijski institut Vojske Jugoslavije.
Ministarstvo vojske i mornarice (1924): Privremena pešadijska egzercirna pravila, I. Beograd, Štamparska radionica Ministrstva vojske i mornarice.
Ministarstvo vojske i mornarice (1925): Privremena pešadijska egzercirna pravila, II. Beograd, Štamparska radionica Ministrstva vojske i mornarice.
Ministarstvo vojske i mornarice (1936): Uredba i program i pravilo za polaganje izpita i za komandantska putovanja oficira glavnih rodova vojske i generalštabne struke. Beograd, Štamparska radionica Ministrstva vojske i mornarice.
Ministarstvo vojske i mornarice (1937a): Opšta ratna služba. Beograd, Štamparska radionica Ministrstva vojske i mornarice.
Ministarstvo vojske i mornarice (1937b): Nastava gađanja mitraljezom i lakim mitraljezom. Beograd, Štamparska radionica Ministrstva vojske i mornarice.
Ministarstvo vojske i mornarice (1937c): Pregledi i obrasci uz opštu ratnu službu. Beograd, Štamparska radionica Ministrstva vojske i mornarice.
Ministarstvo vojske i mornarice (1939): Nastavni plan i program za pešadijske, planinske pešadijske pukove i čete prikomandovanih vojnika. Beograd, Štamparska radionica Ministrstva vojske i mornarice.
Ministero della Difesa (1954): L’Esercito Italiano tra la 1a e la 2a Guerra Mondiale. Roma, Stato Maggiore Esercito.
Ministero della Guerra (1939): Addestramento dell’artiglieria – l’artiglieria nel combattimento. Roma, Instituto poligrafico dello Stato.
Ministero della Guerra (1941a): Supplemento al XV Notiziario – La Jugoslavia ha reso i conti. Roma, Gabinetto Ufficio propaganda.
Ministero della Guerra (1941b): Manuale per l’ufficiale di fanteria. Roma, Tipografia regionale.
Montanari, Mario (1999): L’Esercito Italiano nella campagna di Grecia. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Morisi, Paolo (2023): Steel Centurions. Italian Armoured Formations of the Second World War 1940–43. Warwick, Helion & Company Limited.
Mušič, Jurij (1953): Organizacijski nedostaci bivše jugoslovenske vojske. Vojno delo, 5, 1, 33–41.
Panetta, Rinaldo (2010 [1975]): Il ponte di Klisura. I carristi italiani in Albania (1940–1941). Roma, Ugo Mursia editore.
Papagos, Alexandros (1949 [1945]): The Battle of Greece 1940–1941. Athens, The J. M. Scazikis »Alpha« Editions.
Petković, Vladimir (1940): Artilerija u borbi protiv bornih kola. Pešadijsko-artilerijski glasnik, 8, 40, 21–38.
Popović, Svetomir (1955): Operacije Skadarskog odreda i leve kolone Zetske divizije aprila 1941 godine. Vojnoistorijski glasnik, 6, 4, 88–113.
Popović, Uglješa (1976): Deseti po redu. Beograd, Popović.
Radović, Dušan (1939): Opšta razmatranja o upotrebi jedinica protivoklopnih orudža (topova). Konjički glasnik, 14, 2, 22–51.
Roatta, Mario (1946): Otto milioni di baionette. L’Esercito Italiano in guerra dal 1940 al 1944. Verona, Mondadori.
Rosati, Antonio (2005): La divisione corazzata Centauro sul fronte greco-jugoslavo 1940–1941. Studi storico-militari, 2003, 5–18.
Rintelen, Enno von (1951): Mussolini als Bundesgenosse. Tübingen, Rainer Wunderlich Verlag Hermann Leins.
Ristić, Borisav (1927): Operacije u planinama. Novi Sad, Štamparija Jovanović i Bogdanov.
Ristić, Grgur (1938): Borba pešadije. Beograd, Mlada Srbija.
Russo, Alfio (1944): Rivoluzione in Jugoslavia. Roma, Donatello De Luigi.
Samardžija, Milovan (1960): Grčko-italijanski rat 1940/1941 godine. Beograd, Viša Vojna akademija.
Schores, Christopher & Brian Cull (1987): Air War for Yugoslavia, Greece and Crete 1940–1941. London, Grub Street Golden House.
Scuole centrali militari (1934): I carri armati e il loro impego tattico. Civitavecchia, Scuole centrali militari.
Sirc, Ljubo (1992): Med Hitlerjem in Stalinom. Ljubljana, Državna založba.
Služba državne varnosti (1959): Italijanska služba. Beograd, SDV.
Stanković, Milivoje (1974): Protivoklopna borba. Beograd, Vojnoizdavački zavod JNA.
Stefanović, Ljubomir (1940): Italija – borna kola M. 13/40. Ratnik, 56, 11, 128.
Šegrt, Vlado (1964): Ratne uspomene. Beograd, Vojnoizdavački zavod JNA.
Škekić, Č. (1940): Italija - sastav pešadijske divizije. Ratnik, 56, 3, 133–134.
Škola taktike (1953): Borbena dejstva na planinskom i kršnom zemljištu. Beograd, Viša vojna akademija JNA.
Špur, Franjo (1934): Praktičan uput za eksploataciju sredstava za vezu. Zemun, Štamparija Milenka L. Pešića.
Štab mornarice (1937): Albanija – država, vojska i mornarica. Mornarički glasnik, 5, 6, 794.
Terzić, Velimir (1957): Drugi svetski rat – pregled ratnih operacija, I. Beograd, Vojno istorijski institut JNA.
Terzić, Velimir (1982): Slom Kraljevine Jugoslavije 1941. Beograd, Narodna knjiga.
Tešić, Dragan (1991): Ratni planovi vojske Kraljevine Jugoslavije 1938–1941 godine. Vojnoistorijski glasnik, januar–april, 27–57.
Trgo, Fabijan (ur.) (1987): Aprilski rat 1941, II. Beograd, Vojno istorijski institut.
Trifoni, Aleksandar (2009): Čudesni svet šifara ili kriptologija kroz vekove. Beograd, IDA.
Ufficio assistenza (1940): Albania. Milano, Truppe Albania.
Ufficio Storico (1973): Bollettini di guerra del Comando supremo 1940–1943. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Ufficio Storico (1978): Le operazioni delle unità italiane in Jugoslavia (1941–1943). Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Ufficio Storico (1980a): La campagna di Grecia, I. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Ufficio Storico (1980b): La campagna di Grecia, II. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Ufficio Storico (1982): L’Esercito Italiano alla viglia della 2a guerra mondiale. Roma, Stato Maggiore dell’Esercito.
Varjačić, Jovan (2002): Zetska divizija u aprilskom ratu 1941 i komandant general Milenko J. Varjačić. Beograd, IBG.
Vauhnik, Vladimir (1965): Nevidna fronta. Buenos Aires, Svobodna Slovenija.
Velojić, Dalibor (2014): Kosovska divizija u aprilskom ratu 1941 godine. Glasnik Baština, 36, 223–241.
Velojić, Dalibor (2018): Ratni planovi Kraljevine Jugoslavije prema Albaniji 1938–1941. Glasnik Baština, 44, 215–227.
Vukanović, Radovan (1965): Na Ratnoj stazi. Beograd, Vojnoizdavački zavod.
Zelenika, Milan (1950): O obostranim ratnim i početnim operaciskim planovima u ratu Jugoslavije aprila 1941 godine. Vojno delo, 2, 5, 73–108.
Žabkar, Anton (2010): Obramba Slovenije v Kraljevini SHS/Jugoslaviji: doktrina, vojni načrti in njihova izvedba (1920–1941). Vojaška zgodovina, 11, 1, 57–127.
Žerovc, Janez (1991): Zapisani nebu. Radovljica, Didakta.
Žikić, Miloš (2020): Aprilski rat u Moravskoj banovini, Peta armija Jugoslovenske vojske u ratu 1941. Beograd, Institut za savremenu istoriju.
Đorđević, Kosta & Dragutin Živanović (1926): Vojna geografija – osnovni deo Balkanskog poluostrva, Kraljevine S.H.S., Albanije, Grčke, Bugarske, Rumunije, Madžarske, Austrije i Italije. Beograd, Štamparija Drag. Gregorića.
Đorđević, Kosta & Dragutin Živanović (1934): Geografija. Beograd, Štamparija Drag. Gregorića.
Qazimi, Pëllumb (2012): Albania, the Military and the Foreign Influence (1912–1991). Zagreb, Tipomat.
Wheeler, Mark (1980): Britain and the War for Yugoslavia, 1940–1943. New York, Columbia University Press.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.